LATIFA, ANECDOTE, AND CHISTE AS XENOMORPHIC GENRESKadirovB.authorKulmamatovO.authorUshbu maqolada biz turli olimlarning tahliliy gipotezalariga tayangan holda latifa, anekdot vachiste janrlarini ksenomorf janrlar sifatida ko‘rib chiqishni maqsad qilganmiz. Imiy tadqiqotimiz davomida latifalarning madaniy kontekstlarni aniqlash, latifalar tuzilishini tahlil qilish, ularning lingvistik xususiyatlarni o‘rganish, qiyosiy tahlilga tortish, shaxsiy tajribamizni baham ko‘rish kabi vazifalarni amalga oshirganmiz. Latifalarni ksenomorf janr sifatida o‘rganish metodologiyasi turli madaniy kontekstlarda latifalarni tushunish, tahlil qilish va qadrlash uchun turli strategiyalarni o‘z ichiga olgan. Ma’lumki inson ongining kulish va xursandchilik qilish hislatlari odam paydo bo‘lgan davrdan shakllangan. Ibtidoiy jamoa tuzumida til bilan muloqot qilish mexanizmi hali shakllanib ulgurmagan davrda, qadimiy odamlar ekstralingvistik vositalar orqali muloqot qilishgan yoki bir-biriga ma’lumot almashishgan. Tosh qoyalarga chizib qoldirilgan rasmlar, ov jarayonida ov strategiyasini belgilash uchun qo‘llanilgan turli nay shaklidagi manbaalar hamda turli ma‘noni ifodalovchi jestlar haqidagi ma‘lumotlar shular jumlasidandir. Qadimgi odamlarda til shakllanmasdan turib muloqot qilish hamda ma’lumot yetkazish xususiyati ularni kulgili va xursandchilik uyg‘otuvchi mazmundagi ma‘lumotlar almashgan bo‘lishi mumkinligi haqida nazariy tasavvur uyg‘otadi. Ba‘zi neyrologlar ibtidoiy odamlarning intelekti Asperger yoki Autizm kasaligiga chalingan bolalar darajasida deb hisoblashadi. Latifa aytib berish qobiliyati – bu Asperger sindromi mavjud bo‘lgan o‘smir yoshdagi bolalarda yetishmayotgan yoki kechikadigan ba’zi rivojlanish yutuqlarining kamolotiga bog‘liq bo‘lgan juda murakkab shaxslararo harakat tarzi hisoblangan. Inson ongining faoliyatini bilish, uning qobiliyatini o‘rganish hamda his tuyg‘usini shakllanish bosqichini kuzatish maqsadida latifa aytib berish orqali ham aniqlangan bo‘lishi mumkin. Bu borada ba’zi olimlar latifa, anekdot, chiste ksenomorf kabi turli xil janrlarda ilmiy izlanishlar olib borishgan. Bizning fikrmizcha, mazkur janrlar inson aqliy tasavvurini shakllantirish usullari va ularni kuzatish metodlari bilan bog‘liq. Masalan, Freyd hazilni og‘zaki darajada ishlaydigan aqliy faoliyat deb bilgan. Muallif ona va bolaning o‘zaro ta’siridan kelib chiqadigan preverbal jihatlarni o‘rganadi. Ushbu fikrlarni tasvirlash va aqliy tasavvurlarni yaratish vositasi sifatida hazil bilan ishlash faoliyatini ko‘rsatish uchun Asperger sindromi bo‘lgan bolani psixoanalitik davolash bo‘yicha keng muhokamalar va ilmiy izlanishlar olib borilmoqda. Umuman olganda, latifa anekdot, chiste kabi ksenomorf janrlar muloqot jarayonida inson aqliy faoliyatiga salbiy yoki ijobiy ta’sir o‘tkazadi.2024-01-01МУҒАЛЛИМ ҲӘМ ҮЗЛИКСИЗ БИЛИМЛЕНДИРИЎArticle