%J Өзбекстан Республикасы Илимлер Академиясы Қарақалпақстан бөлиминиң ХАБАРШЫСЫ; Vol. 1 No. 3 (2024): Өзбекстан Республикасы Илимлер Академиясы Қар
%L arxiv5974
%T ESKİ TÜRK YAZITLARINDA DEVRİK CÜMLE YAPISI ÜZERİNE
%I Academic Book
%A Havva Elipek
%D 2024
%X Türk dilinin en eski yazılı belgeleri olan üç büyük yazıt ve beraberinde ikinci kağanlık döneminden kalma birkaç küçük yazıt üzerinde durup içeriği ve tanıkları ile birlikte eski Türk yazıtlarında devrik cümle yapısını inceleyeceğiz. Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtları genellikle ‘Orhon Yazıtları’ adı ile anılmaktadır. Günümüze kadar gelebilen bu yazıtlar en eski ve çok değerli yazılı belgelerdir zira Köktürk alfabesi ile yazılmış yazıtlar arasında en büyükleri olup en az tahribata uğrayanlardır. Üçüncü bir yazıt da Tunyukuk yazıtıdır. Orhon yazıtlarından daha eski bir tarihte yazılıp dikilmiştir. I. Köktürk Kağanlığından (552-588) başlayarak Köktürk devletinin öyküsünü aktarırlar. Başka bir deyişle devletin siyasi ve kültür tarihini yansıtırlar. Yazıtlarda bir kağanın veya bir kahramanın başarı için yapması gerekenler anlatıldığı gibi iyi bir kağanın veya iyi bir devlet adamının yönetiminde halkın içinde bulunduğu refah ya da içine düştüğü kötü durum dile getirilir. Sadece bir mezar taşı olmayıp aynı zamanda bir siyasi beyannamedir.Anlatım tarzı canlı ve samimi olmakla birlikte milli gurur ve heyecanı da dile getirmektedir1.