SAHA TÜRKÇESİNDE İSTEK KİPİNİN YAPISI ÜZERİNEDoğanÇolak,authorİstek, zaman çizelgesi üzerinde gelecek zaman diliminde gerçekleşmesi arzulanan bir tasarlama ifadesidir. Bu ifadenin dilbilgisel yapısında kullanılan kipin gelecek zaman ile ilişkili olması da bunu göstermektedir. Türkçenin gerek tarihî dönemlerinde gerek çağda ş lehçelerinde bunu tespit etmek mümkündür. Eski Türkçenin en yaygın gelecek zaman eki -gay’ın aynı zamanda istek kipi olarak kullanıldığı örnekler mevcuttur. Bugün çağdaş lehçelerde de bu durum tanıklanabilmektedir. Ana kitleden erken dönemde ayrılan ve uzak lehçe olarak tasvir edilen Saha (Yakut) Türkçesinde de gelecek zaman ekinin istek kipi teşekkülünde kullanıldığı tespit edilmektedir. Saha (Yakut) araştırmacıların kaleme aldığı gramer kitaplarında istek kipinin teşekkülü “fiil + IAx (gelecek zaman eki) + e- (yardımcı fiil) + TI (görülen geçmiş zaman eki) + iyelik kökenli şahıs eki” ve “fiil + -IA (gelecek zaman eki) + iyelik kökenli şahıs ekleri  + e- (yardımcı fiil) + te (görülen geçmiş zaman ekinin teklik 3. şahıs ekli biçimi) şeklinde gösterilmektedir. İstek ifadesinde yardımcı fiil kullanımı hem lehçelerde hem de Türkiye Türkçesi ağızlarında yer almaktadır: Kzk. “jigim keldi”, Tür. T. ağızlarında “yiyesim geldi” örneklerinde görüldüğü üzere bir yeme isteği söz konusudur. Saha Türkçesindeki yapıda yer alan görülen geçmiş zaman ekinin Eski Türkçe döneminde de kullanılan bir unsur olduğunu Gabain’in “Gelecek zaman, bazen muktedir olma; ara sıra, özellikle görülen geçmiş zaman durumundaki bir yardımcı fiil almışsa, gerçekleşmemişi;nezaketle talep etmeyi (temenni) ifade eder” şeklinde belirttiği beyanından tespit edilebilmektedir.  Bu çalışmada hem çağdaş hem de tarihî dönemlerle benzerlikler gösteren Saha Türkçesindeki istek kipi yapısal bir değerlendirmeye tabi tutulacaktır. Saha Türkçesindeki istek kipinin yapısal teşekkülü Saha Türkçesiyle kaleme alınmış gramer eserleri üzerinden tespit edilerek hem tarihî hem de çağdaş lehçelerle benzeşen ve farklılaşan yönleri belirlenmeye çalışılacaktır.2026-04-10ConferencesArticle