Arxiv AcademicsBİR TÜRK DEVLETİ OLAN MEMLÜKLER’DE KADININ EĞİTİM HAYATINDAKİ YERİMuhammedAlparslan KartalauthorMemlükler, Mısır ve Suriye’de hüküm sürmüş, yönetici sınıfı Türk olan bir devlettir. 13. yüzyılın ortalarından 16. yüzyılın başlarına kadar tarih sahnesinde yer almıştır. Memlük toplumunda, devletin merkezi ve askeri yapısı kadar sosyal yapısı ve eğitim hayatı da dikkat çekicidir. Kadınlar, genellikle kamu hayatından uzak tutulmuş olsa da eğitim alanında sınırlı ama önemli rollere sahip olmuşlardır. Memlükler’de kadının eğitim hayatındaki yeri, hem dinî hem de kültürel unsurlar tarafından şekillendirilmiştir. Kadınlar, ev içinde dini bilgiler, Kur’an eğitimi ve ahlaki değerler konusunda eğitilmiş; özellikle saray ve zengin ailelerde kız çocuklarının temel okuma-yazma ve el sanatları eğitimi alması teşvik edilmiştir. Ayrıca, bazı kaynaklar, Memlük saraylarında ve külliyelerde kadınların dini sohbetlere ve tasavvufî eğitimlere katıldığını göstermektedir. Özellikle hadis ilmine kadınların daha çok ilgi gösterdikleri da yapılan çalışmalarda tespit edilmiştir. Bazı medreselerde, kadın âlimlerin hadis okuttukları, yöneticilik yaptıkları ortaya konulmuştur. Eğitim, kadınların sosyal statülerini güçlendirmede ve toplumsal rollerde etkin olmalarında bir araç olarak görülmüştür. Bununla birlikte, eğitim imkânları sınırlı olduğu ve daha çok İslamî ilimler (fıkıh, tefsir, hadis vb.) alanında yoğunlaştığı için, bilgi ve kültür aktarımı büyük ölçüde aile ve çevre aracılığıyla gerçekleşmiştir. Kadınlar, eğitim yoluyla hem aile içi yönetimde hem de toplumsal ahlakın korunmasında dolaylı bir etki yaratmıştır. Memlükler döneminde kadının eğitim hayatı, dönemin siyasi, ekonomik ve kültürel yapısıyla doğrudan bağlantılı olarak değerlendirilmelidir. Yani modern anlamda kadınların eğitim hayatında o dönemde fırsat eşitliğine sahip oldukları söylenemese de devrin diğer devletlerine göre bu konuda mesafe katettikleri de inkâr edilemez. Memlüklülerin hakim olduğu coğrafyada, örfî olarak kadının eğitimi teşvik edilmezken Memlüklüler’de bilhassa yönetici elit sınıfın kız çocuklarının eğitiminin teşvik edilmesinde, Türk kültüründe kadına verilen değerin etkili olduğu da söylenebilir. 2026-04-10ConferencesArticle

For work being deposited by its own author: In self-archiving this collection of files and associated bibliographic metadata, I grant Arxiv Academics the right to store them and to make them permanently available publicly for free on-line. I declare that this material is my own intellectual property and I understand that Arxiv Academics does not assume any responsibility if there is any breach of copyright in distributing these files or metadata. (All authors are urged to prominently assert their copyright on the title page of their work.)

For work being deposited by someone other than its author: I hereby declare that the collection of files and associated bibliographic metadata that I am archiving at Arxiv Academics is in the public domain. If this is not the case, I accept full responsibility for any breach of copyright that distributing these files or metadata may entail.

Clicking on the Deposit Item Now button indicates your agreement to these terms.