Arxiv AcademicsKORKU İLE İNANCIN SAĞALTMA GÜCÜNE ETKİSİ / TÜRK KÜLTÜRÜNDE AYDAŞ PİŞİRME GELENEĞİEsmaŞimşekauthor İnsan hayatının üç önemli geçiş dönemi vardır. Bunlar; doğum, evlenme ve ölümdür. Geçmişi İslâmiyet öncesi döneme kadar uzanan birçok gelenek, görenek, örf, âdet ve ritüeller bu geçiş dönemleri etrafında gerçekleştirilir. Bunların yapılış amacı bir anlamda kişinin yeni durumunu kutsamak ve kutlamak olsa da asıl sebebi geçiş evresinde yoğunlaştığına inanılan nazardan, kötü ruhlardan, hastalık ve tehlikelerden kişiyi koruma düşüncesidir. Nitekim doğum yapan annenin başına, bebeğin ise yüzüne kırmızı örtü örtülmesi, onları alkarısından korumak içindir. Çocuğun kulağının arkasına sürülen isin ise onu nazardan koruduğuna inanılır. Bugün Türk kültüründe gelenek haline gelmiş ama temeli eski Türk inancıyla bağlantılı birçok ritüel vardır. Bunlardan biri de “aydaş hastalığı” ve bu hastalığın tedavisi olarak uygulanan “aydaş pişirme” geleneğidir. Aydaş, çok zayıf, cılız, gelişmemiş, yürüyemeyen, hastalıklı çocuklara verilen isimdir. Bu çocukların fiziksel gelişimi yaşıtlarına göre çok geridir. Hastalığın, aynı ayda doğan çocukların annelerinin kırklı iken bir yerde karşılaşmaları ve buna bağlı olarak da kırk basması sonucu ortaya çıktığına inanılır. Nitekim “aydaş” kelimesi de “ay+daş” şeklinde düşünüldüğünde “aynı ayda doğan” anlamına geldiği söylenebilir. Kırk basması, kötü ruhların ya da cinlerin bebeği rahatsız edip hastalanmasına sebep olması demektir. Bu düşünceye bağlı olarak, bu hastalığın tedavisi de kötü ruhları korkutmak, kandırmak ya da etkisiz hale getirmek amacıyla yapılır. Aydaş çocukları tedavi etmek için “aydaş pişirme” işlemi gerçekleştirilir. Bunun için dört/üç yol ağzına sembolik bir ocak kurulup içine odun atılır (ama ateş yakılmaz). Ocağın üzerine bir kazan yerleştirilerek içine aydaş çocuk konulur. Yoldan gelip geçenler, ocağın başındaki kadına ne yaptığını sorarlar, o da aydaş pişirdiğini söyler. Yolcular; “İyi olur inşallah” diyerek oradan ayrılırlar. Böylece çocuğun hastalanmasına sebep olan kötü ruhların veya cinlerin bu şekilde korkutulup uzaklaştırılarak çocuğun iyileşeceğine inanılır. Bildiride, Türk kültüründe yaşatılan “aydaşlık”la ilgili çeşitli inanış ve uygulamalar tespit edilerek bunların eski Türk inancıyla bağlantısı araştırılacaktır. 2026-04-10ConferencesArticle

For work being deposited by its own author: In self-archiving this collection of files and associated bibliographic metadata, I grant Arxiv Academics the right to store them and to make them permanently available publicly for free on-line. I declare that this material is my own intellectual property and I understand that Arxiv Academics does not assume any responsibility if there is any breach of copyright in distributing these files or metadata. (All authors are urged to prominently assert their copyright on the title page of their work.)

For work being deposited by someone other than its author: I hereby declare that the collection of files and associated bibliographic metadata that I am archiving at Arxiv Academics is in the public domain. If this is not the case, I accept full responsibility for any breach of copyright that distributing these files or metadata may entail.

Clicking on the Deposit Item Now button indicates your agreement to these terms.