%0 Journal Article
%A Zeki, Doç. Dr. İzzetullah
%D 2024
%F arxiv:543
%I Hamkor konferensiyalar
%J Hamkor konferensiyalar; Vol. 1 No. 1 (2024): "Jahon navoiyshunosligi: kecha va bugun" XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA; 295-304
%K Afganistan; Özbekler; Ali Şir Nevai; Tasavvur; Afghan
%T GÜNÜMÜZ AFGANİSTANLI ÖZBEK ŞAİRLERİNİN ŞİİRLERİNDE ALİ ŞİR NEVAİ TASAVVURU
%U https://arxiv.academicsbook.com/id/eprint/543/
%X Günümüz Afganistanlı Özbek Şairlerinin Şiirlerinde Ali Şir Nevai Tasavvuru. 15 yüzyıl doğunun parlayan yıldızı ve Çağatay edebiyatının sultanı Ali Şir Nevai, tüm Türk Halklarının rehber yıldızı olduğu gibi Afganistan Türklerinin de yegane kılavuzu ve dil varlıklarını koruyan gönül ve söz sultanıdır. Yıllarca ana dilleri okullarda okutulmayan Afganistan Özbekleri Ali şir Nevai'nin şiirleri ile dillerini koruyabilmişler ve varlıklarını muhafaza etmişlerdir. Ali Şir Nevai Afganistan Özbeklerinin edebiyat, siyaset, sanat, din diyanet, ilim ve irfan alanında tartışılmaz öncüleri olmuş, hemen her kesim tarafından örnek alınmıştır. Edebiyatçılar, siyasetçiler ve din adamları onun şiirleriyle söze başlamışlardır. Ali Şir Nevai, tabiat yönünden Afganistan Özbek şairlerinin ilk üstadı ve mürşidi olmuştur. Başka bir ifade ile Afganistan Özbeklerinin şiir ve edebiyatı Ali Şir Nevai ile özdeşleşmiştir. Ali Şir Nevai sadece edebiyat sahasında örnek alınmamış olup ilim irfan ve itikat alanlarında da örnek teşkil etmiştir. Afganistan Özbek şairleri Ali Şir Nevai'den şarkın parlak yıldızı, edebiyatın atası, söz mülkünün sultanı, şair züllülisaneyn, devlet erbabı, ilmin üstadı, irfan'ın mürşidi, dikkatin kılavuzu olarak bahsetmişlerdir. Afganistan Özbek şairleri şiirlerinde Ali Şir Nevai şiirlerine benzeterek şiirler yazmışlar, ona iltica etmişler, ona dua etmişler, ona şikâyette bulunmuşlar, ondan ilham istemişler, ona methiyeler yazmışlar, onun yokluğunda Özbek Türkçesinin yok edilmeye çalışıldığını ve okullarda okutulmadığını dile getirmişlerdir. Yine Ali Şir Nevai'dan şair-i nüktedan, söz imparatoru, vezir-i dânâ, hüner ehli ve nam-ı nişan, şöhret-ı şan, fahr-ı nişanın vesilesi olarak zikretmişlerdir. Bu bildiride Afganistan Özbek şairlerinin önde gelenlerinden olan Hafiz-i Cüzcânî, Hamidullah Bütün Haydari, Muhammed Kazım Amini, Taşkın Bahaî, Muhammed Eşref Şerifi, Muhammed Haşim Hemdem, Şerife Yarkın, Halim Yarkın, Muhammed Âlim Lebib, Gulam Sahi Vekilzade Andhoyî, Muhammed Emin Uçkun, Aminullah Nail Hangeldi ve diğer Özbek şairlerinin eserleri incelenecek, şiirlerinde Ali Şir Nevai'nin tasavvuru üzerine durulacaktır.