%0 Journal Article
%A Ж.С.,, Тулеубаев
%A Қ.Ж.,, Сейтбаев
%A Г.К.,, Зияева
%A Кадыр,, Гаухар
%D 2026
%F arxiv:5099
%I Conferences
%J Conferences; Vol. 2 No. 3 (2026): ARALBOYÍ AYMAǴÍNDA KLIMAT ÓZGERIWI HÁM SUW JETISPEWSHILIGI SHARAYATÍNDA AWÍL XOJALÍǴÍN RAWAJLANDÍRÍWDÍŃ INNOVACÍYALÍQ TEXNIKA HÁM TEXNOLOGIYALARÍ atamasındaǵı xalıqaralıq ilimiy hám ilimiy texnikal
%K құмай, құмай қауызы,; жаһандық жылыну,; екіншілей сортаңдану,; фенолды қосылыстар,; антоциандар,; антиоксиданттық белсенділік.
%T БОЯҒЫШ АЛУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНДА ҚҰМАЙ (SORGHUM BICOLOR  L.) ҚАУЫЗЫН ҰТЫМДЫ ПАЙДАЛАНУ
%U https://arxiv.academicsbook.com/id/eprint/5099/
%X Мақалада Қазақстанның агроөнеркәсіптік секторындағы органикалық қалдықтарды басқару мәселесі құмай (Sorghum bicolor (L.) Moench) қауызы мысалында қарастырылады. Оңтүстік Қазақстан аймақтарындағы жаһандық жылыну және су тапшылығы жағдайында ауыл шаруашылығында құрғақшылыққа төзімді дақылдарды егуге бағытталған жаңа технологияларды енгізу қажеттілігі артып келеді. Өзбекстан Республикасынан интродукцияланған құмайдың бес сорты зерттеу нысаны ретінде алынды. Құмай қауызының орташа шығымы дән массасының 11,7%-ын құрайтыны анықталды. Тұрақты 3-дезоксиантоцианидиндердің жоғары мөлшеріне байланысты табиғи бояғыштың перспективалы көзі ретінде «Қарабаш» құмай сортын таңдау негізделген. Антоциан қосылыстарын 70% этанолмен экстракциялау тиімділігі тәжірибе жүзінде дәлелденді. Алынған мәліметтер елдің айналмалы экономикасы (циркулярлы экономика) қағидаттары аясында дән қауызын жаңартылатын шикізат көзі ретінде пайдалану мүмкіндігін растайды.