SENSOR TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA YER OSTI SUVLARINING GIDROGEOKIMYOVIY XUSUSIYATLARINI MODELLASHDA INTELLEKTUAL YONDASHUVLARDjumanovJamoljon XudayqulovichauthorBabadjanovAzizdjan FozilovichauthorAnorboyevErkin Alisher o‘g‘liauthorJamolovXudoyorxon Muzaffar o‘g‘liauthorMaqolada sensor texnologiyalar asosida yer osti suvlarining gidrogeokimyoviy xususiyatlarini modellashtirishda intellektual yondashuvlarni qo‘llash imkoniyatlari tahlil qilindi. Maqolada yer osti suvlarining geofiltratsiya va geomigratsiya jarayonlarini tavsiflash uchun advekiya-dispersiya-reaksiya tenglamalari asosidagi fizik-dinamik model, shuningdek, kuzatuv va o‘lchov sensorlarining ma’lumotlarini qayta ishlovchi kuzatuv modeli ishlab chiqilgan. Kuzatuv natijalariga asoslangan holda deterministik va ehtimollik (Bayes va Kalmanning EnKF) yondashuvlar orqali inversiya baholash algoritmlari ishlab chiqildi. Tadqiqotda Qashqadaryo viloyatining sug‘oriladigan hududlarida yer osti suvlarining sathi, harorati, bosimi hamda minerallashuv va elektro‘tkazuvchanlik kabi gidrokimyoviy parametrlarini avtomatlashtirilgan o‘lchov qurilmalari orqali uzluksiz monitoring qilish, ma’lumotlarni tahlil qilish va matematik modellashtirish jarayonlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijalari yer osti suvlari holatini bashoratlashda intellektual modellarni qo‘llash, ma’lumotlarni real vaqt rejimida yig‘ish va tahlil qilish, shuningdek, GAT asosida sezgirlik xaritalarini yaratish imkonini berishini ko‘rsatdi. Taklif etilgan yondashuvlar gidrogeologik jihatdan murakkab hududlarda ham qo‘llanishi mumkin bo‘lib, suv resurslarini samarali boshqarish, ularning ifloslanish xavfini kamaytirish va monitoring tizimlarini raqamlashtirishga xizmat qiladi. 2025-10-20ConferencesArticle