%0 Journal Article
%A Doniyorbek Avazbekovich, Rustamov
%D 2025
%F arxiv:279
%I Fan va Tadqiqot Samaralari
%J Fan va Tadqiqot Samaralari; Vol. 2 No. 1 (2025):  Fan va Tadqiqot Samaralari; 90-95
%K jadid dramaturgiyasi; sotsiopragmatika; pragmalingvistika; dramatik diskurs; nutqiy akt; dialog va monolog; paralingvistika; noverbal signallar; lingvokulturologiya; ma’rifat–jaholat oppozitsiyasi; ijtimoiy tabaqalanish; ayol obrazi; xurofot diskursi; leksik innovatsiya; uslubiy differensiasiya; “ovrupacha” uslub; teatr va modernizatsiya; milliy kolorit
%T JADID DRAMATURGIYASIDA SOTSIOPRAGMATIK MANZARA: DRAMATIK DISKURS, NUTQIY AKTLAR VA LINGVOKULTUROLOGIK KO‘RSATKICHLAR
%U https://arxiv.academicsbook.com/id/eprint/279/
%X Maqola XX asr boshidagi o‘zbek jadid dramaturgiyasini sotsiopragmatik nuqtai nazardan tahlil qiladi. Dastlab jadid adabiyotining shakllanish omillari, ma’rifatparvarlar (Behbudiy, Avloniy, Hamza va b.)ning teatr orqali jamiyatni yangilash strategiyasi hamda “ovrupacha” badiiy uslubning kirib kelishi yoritiladi. Dramatik diskursda muallif va qahramon pozitsiyasining mustaqilligi nutqiy aktlarning bosqichma-bosqich (tayyorgarlik, konstruksiya, ifoda) dinamikasi bilan bog‘lanib, dialog va monologlar orqali ijtimoiy–ma’naviy taranglik namoyon bo‘lishi ko‘rsatiladi. Ziyolilar, boylar, amaldorlar, ruhoniylar va xizmatchilar nutqidagi status, manfaat, ta’lim va e’tiqod o‘rtasidagi ziddiyatlar, ayollar mavqei, xurofot va irim–sirimlar diskursi sahna nutqida qanday pragmatik vazifalarni bajarishi misollar bilan tahlil etiladi. Paralingvistika va noverbal ko‘rsatkichlar (imo–ishora, sahnaviy rekvizit) milliy koloritni kuchaytiruvchi semiotik indikator sifatida talqin qilinadi. Natijada jadid dramalari til–jamiyat–madaniyat kesishmasida sotsiopragmatik normalarning shakllanishi, leksik-semantik yangilanish va uslubiy differensiasiyaning tarixiy jarayonini ko‘rsatadigan boy “lingvokulturologik arxiv” sifatida baholanadi.