Arxiv AcademicsÖZBEK MASALLARINDA OLAĞANÜSTÜ VARLIKLARSelamiFEDAKARauthorBu tadqiqot Oʻzbek ertaklarida uchraydigan gʻayritabiiy mavjudotlarni tahlil qilib, ularning ertak tuzilishidagi oʻrni va funktsiyalarini oʻrganadi. Turk xalq madaniyatining muhim qismi boʻlgan ertaklar, gʻayritabiiy unsurlar keng oʻrin egallagan janrlardan biridir. Oʻzbek ertaklari ogʻzaki anʼanalarning muhim qismi boʻlib, ulardagi mifologik va afsonaviy mavjudotlar jamiyat eʼtiqodlari va qadriyatlarini aks ettiradi. Ushbu tadqiqotda, Turkiyada chop etilgan uchta asosiy akademik manbaga asoslanib, jami 201 ta oʻzbek ertagi tahlil qilinib, ulardagi gʻayritabiiy mavjudotlar tasniflangan. Tadqiqotda gʻayritabiiy mavjudotlar ikki asosiy guruhga boʻlingan: qahramonga yordam beradiganlar va unga zarar yetkazadiganlar. Dev, ajdaho, yalmoʻgʻiz va jodugar kabi mavjudotlar odatda qahramonning qarshisida tursa, pari, simurg va tulpor kabi mavjudotlar unga yordam beradi. Shuningdek, ayrim gʻayritabiiy mavjudotlarning (masalan, devlarning) turli ertaklarda ham yovuz, ham ezgu rollarda namoyon boʻlishi kuzatilgan. Ertaklarda bu mavjudotlar yaxshilik va yomonlik kurashi ichida tasvirlanib, jamiyat normalari va axloqiy qadriyatlar tinglovchilarga bilvosita yetkaziladi. Ushbu tadqiqot Oʻzbek ertaklaridagi gʻayritabiiy mavjudotlarning ertak qahramonlari bilan aloqalarini va hikoyalardagi vazifalarini ochib beradi. Shuningdek, bu mavjudotlar tinglovchi va oʻquvchilarga taʼlimiy xabarlarni yetkazish orqali madaniy xotiraning saqlanishiga hissa qoʻshadi. Ertak qahramonlarining duch keladigan qiyinchiliklari va ularni yengish usullari jamiyatning axloqiy va maʼnaviy qadriyatlari haqida tasavvur beradi. Oʻzbek ertaklarida gʻayritabiiy mavjudotlar nafaqat ertak kompozitsiyasining muhim qismi, balki tinglovchilar va oʻquvchilarning tasavvurini boyituvchi unsurlar ekanligi kuzatiladi. Ushbu obrazlar ertaklarning estetik tuzilishini mustahkamlash bilan birga, hikoyaning taʼsirchanligini oshiradigan ramzlar sifatida ham namoyon boʻladi. Shuningdek, qahramonning ushbu mavjudotlar bilan oʻzaro taʼsiri hikoyaning dinamik tuzilishini belgilaydi va syujet rivojiga hissa qoʻshadi. Xulosa qilib aytganda, Oʻzbek ertaklaridagi gʻayritabiiy mavjudotlar madaniy oʻzlikni ifodalovchi, shu bilan birga, taʼlimiy va koʻngilochar elementlar sifatida xizmat qiladi. Shu nuqtai nazardan, ertaklarni nafaqat ogʻzaki madaniyatning muhim tarkibiy qismi, balki jamiyatlarning dunyoqarashi, axloqiy tushunchalari va ijtimoiy qadriyatlarini aks ettiruvchi hikoyalar sifatida ham baholash mumkin.2025-04-24Hamkor konferensiyalarArticle

For work being deposited by its own author: In self-archiving this collection of files and associated bibliographic metadata, I grant Arxiv Academics the right to store them and to make them permanently available publicly for free on-line. I declare that this material is my own intellectual property and I understand that Arxiv Academics does not assume any responsibility if there is any breach of copyright in distributing these files or metadata. (All authors are urged to prominently assert their copyright on the title page of their work.)

For work being deposited by someone other than its author: I hereby declare that the collection of files and associated bibliographic metadata that I am archiving at Arxiv Academics is in the public domain. If this is not the case, I accept full responsibility for any breach of copyright that distributing these files or metadata may entail.

Clicking on the Deposit Item Now button indicates your agreement to these terms.